Daklozen typologieën

Nederlandse situatie 

Nederlandse gemeenten maken (achter de schermen) onderscheid tussen dak- en thuislozen op basis van zelfredzaamheid.

Sinds 2010 maakt de gemeente Amsterdam gebruik van de zelfredzaamheidsmatrix daarvoor. Deze zelfredzaamheidsmatrix of vormen hiervan zijn overgenomen door de meeste Nederlandse gemeenten, om daklozen in te delen in groepen. In 2017 is de zelfredzaamheidsmatrix uit 2010 inhoudelijk bijgesteld.

Door de toepassing van de zelfredzaamheidsmatrix, of vormen hiervan, ontstaan grof weg twee groepen: “De niet-zelfredzame daklozen” en de wel “zelfredzame daklozen”.

Niet-zelfredzame daklozen
Deze groep wordt ook wel daklozen met oGGZ-problematiek genoemd.

Zelfredzame daklozen
Deze groep wordt ook wel daklozen zonder oGGZ-problematiek genoemd.

In de media doen ook nog de volgende benamingen opgang voor de zelfredzame daklozen groep:
– bankhopers
– bankslapers
– briefadreszoekers, wij noemen deze groep “Niemanders”
– economische daklozen
– nieuwe daklozen
– pechmannen
– thuislozen
– schuldvluchters
– spookburgers
– stropdas daklozen
– VOW-ers (deels)

Buitenslapers….
Dakloze alleenstaanden met kinderen…
Dakloze gezinnen zonder gezinnen
Dakloze gezinnen met kinderen…

oGGZ problematiek

Eigen kracht criterium.

Het probleem
Feitelijk wordt er in de  praktijk van de Nederlandse gemeenten onvoldoende maatwerk toegepast om dak- en thuisloosheid op te lossen. Dit geldt naar onze eigen ervaring zeer zeker voor de gemeente Enschede. De Ethos typologie, zie verderop,  zou meer in Nederland en in het bijzonder in Enschede moeten worden gebruikt.

De Corona crisis zal steeds…. 
Stress en (verminderde) zelfredzaamheid… ..
Afbrokkelen van sociale netwerken… 

Meer weten:
Trimbos
Trimbos

Europese situatie 

Thuisloosheid is één van de grote sociale problemen waar de Europese Unie met haar ‘strategie voor sociale bescherming en inclusie’ werk van wil maken. Het voorkomen van thuisloosheid of de herhuisvesting van thuislozen kan enkel als we een begrip hebben van de trajecten die thuislozen gaan en de processen die tot thuisloosheid leiden.We hebben dus een breed begrip van thuisloosheid nodig.

FEANTSA (Europese Federatie van Organisaties die met
thuisloze mensen werken) heeft een typologie van thuisloosheid en sociale uitsluiting op vlak van huisvesting ontwikkeld, genaamd ETHOS.

De Ethos typologie gaat er van uit dat een ‘(t)huis’ op drie conceptuele domeinen bestaat, en de afwezigheid hiervan betekent dus thuisloosheid. Een (t)huis hebben betekent: een voldoende huisvesting (of ruimte) hebben voor een persoon en zijn/haar gezin die hun eigen is (het fysieke domein); de mogelijkheid hebben hier hun privacy te bewaken maar ook sociale relaties uit te bouwen (het sociale domein) en een wettelijke aansprakelijkheid kunnen maken op deze ruimte (het wettelijke domein).

Dit leidt tot de vier hoofdcategorieën: dakloosheid, thuisloosheid, onzekere huisvesting en onvoldoende huisvesting, die allemaal begrepen kunnen worden als het niet hebben van een (t)huis.

ETHOS classificeert dus mensen die thuisloos zijn volgens hun
woonsituatie. Deze conceptuele categorieën worden verder verdeeld in 13 operationele categorieën die voor beleidsdoeleinden kunnen gebruikt worden, bijvoorbeeld om thuisloosheid te kwantificeren en in beeld te brengen, en dus om beleidsmaatregelen te nemen en daarna te evalueren. Hierdoor ontstaat dan een indeling op:
Operationele categorie
Leefsituatie
Definitie

Conceptuele categorie

De uitwerking van de categorieën is dan als volgt.

DAKLOOS
1 In openbare ruimte leven (geen vaste verblijfplaats)
Leefsituatie
1.1 Openbare ruimte of open lucht
Leven op de straat en in openbare ruimte, zonder vaste verblijfplaats.

2 Mensen in nachtopvang
Leefsituatie
2.1 Laagdrempelige opvang (direct toegankelijk)
Mensen zonder vaste verblijfplaats die gebruik maken van de nachtopvang, laagdrempelige opvang, korte duur.

THUISLOOS
3 Mensen in opvang voor thuislozen
Leefsituatie 
3.1 Opvangcentrum halflange termijn
Opvang voor kortdurend verblijf.
3.2 Tijdelijke huisvesting Tijdelijke huisvesting
(geen vastgestelde tijdslimiet)
3.3 Huisvesting als overbruggingsperiode
Tijdelijke huisvesting (vastgestelde overbruggingsperiode) bv. OCMW (dit is in België). In Enschede is dit bv. Humanitas Onderdak met het project Housing First.  

4 Mensen in vrouwenopvang
Leefsituatie  
4.1 Vluchthuizen
Vrouwenopvang
Opvang voor vrouwen die slachtoffer zijn van huiselijk
geweld

5 Mensen in opvang voor asielzoekers en immigranten
Leefsituatie 
5.1 Asielzoekerscentrum
Gesloten asielcentra of tijdelijke opvang door hun verblijfsstatus
5.2 Pension voor seizoenarbeiders

6 Mensen die binnenkort uit een instelling komen
Leefsituatie  
6.1 Penitentiaire inrichting
Geen huisvesting beschikbaar vóór vrijlating
6.2 Medische instellingen (inclusief afkickcentra, psychiatrische ziekenhuizen)
Geen huisvesting beschikbaar vóór vrijlating
6.3 Jeugdinstellingen
Blijven langer door gebrek aan huisvesting

7 Begeleid wonen
Leefsituatie
7.1 Zorgwonen voor oudere daklozen
Begeleid wonen voor ouderen in groepswoning
7.2 Begeleid wonen voor mensen die dakloos zijn geweest
Begeleid wonen voor individuen

INSTABIELE HUISVESTING
8 Mensen zonder een huurcontract
Leefsituatie
8.1 Tijdelijk bij familie of vrienden
Leven in tijdelijk conventionele huisvesting bij familie of vrienden (niet uit vrije keuze)
8.2 Zonder formeel huurcontract
Gebruiken van een woning zonder formeel huurcontract (niet kraken)
8.3 Illegale bezetting van terrein
Bezetten van terrein zonder wettelijke rechten

9 Mensen die uit hun huis worden gezet
Leefsituatie
9.1 Uitgevoerd dwangbevel (huurhuis)
Wanneer procedures voor uithuiszetting in gang gezet zijn
9.2 Terugname bevel (koophuis)
Wanneer de hypotheekverstrekker het huis in beslag mag nemen wegens niet aflossing woningkrediet

10 Mensen die leven onder dreiging van huiselijk/familiaal geweld
Leefsituatie
10.1 Gemeld bij politie
Wanneer de politie actie onderneemt om veiligheid voor slachtoffers van huiselijk geweld te garanderen

ONTOEREIKENDE HUISVESTING
11 Mensen in tijdelijke /niet conventionele woningen
Leefsituatie
11.1 Camper / caravan
Niet bedoeld als standaard woonplaats (bv. Roma, zigeuners, woonwagenbewoners, campingbewoners)
11.2 Niet conventionele woonruimte , Tijdelijke schuilplaats (kraken)
11.3 Tijdelijke aard
Illegale bezetting van een terrein/gebouw (kraken)

12 Mensen in ongeschikte huisvesting
Leefsituatie
12.1 Woning ongeschikt voor bewoning
Woonruimte die ongeschikt is verklaard voor bewoning

13 Mensen die wonen in een extreem overbevolkt gebouw
Leefsituatie
13.1 Hoogste nationale norm van overbevolking
Bepaald als het overschrijden van de nationale of regionale dichtheidsnorm voor oppervlakte of bruikbare kamers, huisjesmelkerij.

Bron: Feantsa